Czy dom pasywny musi być taki ohydny

Czy budynek pasywny musi być taki ohydny?
Mała wioska pod Szczecinem. Do 1990 roku PGR, który upstrzył krajobraz ohydnymi betonowymi halami. Na tle znacznie starszych ceglanych zabudowań gospodarczych z przed II wojny, wyglądają bardzo marnie. Wieś flankują dwa niewielkie kościoły z X wieku. Jeden stanowi ruinę i wkrótce zniknie jako materiał na kamienne podmurówki i ogrodzenia okolicznych domów, drugi jest pieczołowicie restaurowany. W marcowym porannym słońcu kamienne ściany kościoła, wyglądają zachwycająco. Cienie i półcienie wydobywają cudowną chropowatość ścian, i czuje się te tysiąc lat historii. A bryła jest nadzwyczaj prosta- prostopadłościan nakryty dwu spadowym dachem pokrytym dachówką. Bez dekoracji i sztucznych upiększeń. A jednak czuje się, że jest to dla otoczenia ważny budynek. Jest kształtu stodoły, czy prostej chałupy, a jednak takie skojarzenia nie przychodzą do głowy, kiedy na niego patrzymy, choć jest od nich niewiele większy. Co stanowi siłę tej architektury? Na pewno kształt i materiał. Proporcjonalna bryła jest zrozumiała i działa pozytywnie na podświadomość. A materiał? Użyte do budowy ścian i ogrodzenia granitowe głazy, ściągnięte z okolicznych pół, z kunsztem dopasowane, są piękne same w sobie. A do tego kojarzą się z trwałością i bezpieczeństwem.
 

 


W środku miejscowości, zza jednego z po pgr-owskich domków pracowniczych, w głębi działki wygląda bryła nowego budynku. Na razie wśród obdrapanych i brudnych domków pod szczecińskiej miejscowości wyróżnia się bijącą w oczy bielą ścian z Silki. Budynek jest prostopadłościanem z dwu spadowym dachem o niewielkim pochyleniu. Z drogi widzimy jego południową ścianę z ogromnymi otworami okiennymi. Jednym z warunków energooszczędności domów pasywnych jest jak najmniejsza powierzchnia ścian zewnętrznych. Stąd preferowane są bryły jak najprostsze, ideałem energetycznym jest kształt pudełka od butów. Założenie jest takie – ściany zewnętrzne z materiału konstrukcyjnego, najlepiej o dużej pojemności cieplnej, oklejone grubą warstwą ocieplenia, z likwidacją wszelkich mostków cieplnych i potencjalnych miejsc przemarzania. Dom w zimie powinien przyjmować jak największą ilość energii słonecznej i magazynować ją we wnętrzu. Okna powinny pojawić się tylko od stron nasłonecznionych. Od strony północnej, z punktu widzenia energetycznego są zbędne. Wszelka, więc dekoracja domu gzymsami, balkonami, portalami, daleko wysuniętymi okapami zmniejsza możliwość nasłonecznienia. Elementy dekoracyjne ścian zewnętrznych, te powyżej wymienione, ale też dekoracyjne wykładziny ścienne kamienne czy drewniane nie mogą być mocowane na kotwy, jedynie mogą być przyklejone do ocieplenia ściany zewnętrznej, lub być mocowane do oddzielnej, drugiej zewnętrznej ściany. W omawianym domu jako wykończenie ściany piętra ma się pojawić szalówka drewniana- ale na oddzielnej dostawionej do ściany zewnętrznej konstrukcji.
Taka dodatkowa konstrukcja do podtrzymywania dekoracji, to tak naprawdę druga ściana. Przy znacznym koszcie ściany ciepłej, trudno przystać inwestorowi na to, że dla dekoracji budynku ma wydać drugie tyle na ścianę zewnętrzną. Gzymsy zacieniają, wykusze i rozczłonkowanie bryły na tyle zwiększają powierzchnie zewnętrzną, że znacznie zwiększa się zapotrzebowanie na ciepło i uniemożliwia efekt domu pasywnego, a nawet energooszczędnego. Cóż pozostaje, więc architektowi przy projektowaniu budynku gdzie wszystko podporządkowane jest instalatorom i audytorowi energetycznemu? Większości opadają ręce i nie robią nic poza wykonaniem projektu budynku zgodnego z normami i prawem budowlanym. Utarła się, więc opinia, że budynki pasywne i energooszczędne są ohydne. W opisywanym przykładzie inwestor architekt, nie poddał się bez projektowej walki. Postawił na język modernizmu- dobre proporcje prostopadłościanu, duże dobrze rozmieszczone okna z fascynującym oknem narożnym i ciekawe faktury ścian. Dom nie wzbudzi zachwytów wśród miłośników neohiszpańskich budynków Bevery Hills, ale na pewno zostanie zauważony przez estetów wyznających zasady wyszukanej elegancji, z lekką nutką awangardy.
Nie bez kozery zajmowałem czas czytelnika opisem kościoła na wstępie artykułu. Wielokrotnie w historii architektury pojawiały się budynki bez upiększeń i dekoracji, które jednak wzbudzały zachwyt swoim wyglądem. Było to podyktowane warunkami bezpieczeństwa, lub ekonomii, albo tak jak w XVI wiecznej Szwecji podatkami od dekoracji na fasadach, ale nie zawsze powodowało zapaść estetyki otoczenia. Kościół opisany na wstępie jest tego doskonałą ilustracją. Po 10 wiekach, mimo bardzo powściągliwego języka architektonicznego, jest nadal ikoną estetyczną miejscowości.
Myślę, że w budownictwie domów pasywnych i energooszczędnych nadszedł właśnie czas dla architektów. W zasadach rozwiązywania przegród zewnętrznych, prowadzenia i doboru instalacji niewiele już się zmieni, pod względem zasad. Materiały izolacyjne będą lepsze i cieńsze, urządzenia bardziej sprawne, ale prawdziwym wyzwaniem pozostaje estetyka budynku.
Zasadnicza konstrukcja budynku i zastosowane izolacje:
Podłogi na gruncie betonowe z wykończeniem terrakotą, ocieplone styrodurem gr 30 cm, ściany zewnętrzne z bloczków Silka E18 oklejonych na piankę styropianem z dodatkiem grafitu grubości 30 cm, strop nad parterem – płyta wylewana żelbetowa współpracująca z nadprożami okiennymi, więźba dachowa- krokwie dachowe drewniane z klejonych belek dwuteowych, pokrytych płytą OSB i dachówką bitumiczną. Ocieplenie dachu stanowi warstwa wełny mineralnej grubości 40 cm. Okna i drzwi z certyfikatem Passivhaus firmy Internorm. Współczynnik U dla okien 0,67 W/m²K, dla drzwi zewnętrznych 0,8 W/m²K, dla ściany zewnętrznej 0,102 W/m²K, dla stropodachu 0,096 W/m²K, dla podłogi na gruncie 0,082 W/m²K.
Dane liczbowe inwestycji
Rok budowy 2008.
Powierzchni działki 911 m²
Powierzchnia użytkowa budynku 111 m²
Kubatura 260,6 m³
Ilość mieszkańców 3
Wskaźnik zapotrzebowania
energii do ogrzewania (PHPP 2006) 8 kWh/(m2a)
Główne źródła energii- gruntowy wymiennik ciepła długości 48 mb, wentylacja z odzyskiem ciepła i pompą cieplną - Urządzenie uniwersalne NIBE Fighter 410p Cu do ogrzewania wnętrza i ciepłej wody użytkowej,
Energia elektryczna -oświetlenie, agd, zasilanie gwc i wentylacji z sieci gminnej wspomagana ogniwami fotowoltaicznymi.
Blog na temat budowy domu pasywnego znajdziecie na stronie www.termodom.pl